Thế hệ Z (Gen Z) đang dần thay đổi cách chúng ta nhìn nhận về công việc. Khi ngày càng có nhiều nhân sự Gen Z gia nhập thị trường lao động, những quan niệm truyền thống về sự tận tâm, thành công trong sự nghiệp và năng suất làm việc cũng bắt đầu được nhìn nhận lại. Với thế hệ trẻ, công việc không còn đơn thuần được đánh giá qua số giờ làm việc tại văn phòng, chức danh hay thời gian ngồi trước bàn làm việc. Thay vào đó, họ ngày càng coi trọng mục đích công việc, sự linh hoạt, quyền chủ động, cơ hội phát triển và những kết quả có thể đo lường được.
Điều này không có nghĩa Gen Z thiếu tinh thần làm việc hay không sẵn sàng nỗ lực. Đúng hơn, đó là sự khác biệt trong cách thế hệ này nhìn nhận về hiệu quả công việc. Nhân sự Gen Z thường quan tâm liệu công việc mình đảm nhận có mục tiêu rõ ràng hay không, họ có đủ quyền chủ động để hoàn thành nhiệm vụ hiệu quả hay không và năng lực của họ có được đánh giá công bằng hay không.
Đối với doanh nghiệp, việc thấu hiểu phong cách làm việc của Gen Z ngày càng trở nên quan trọng. Khi thế hệ này chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong lực lượng lao động, doanh nghiệp cần xem xét lại cách xây dựng văn hóa nơi làm việc, quản lý hiệu suất và tạo dựng môi trường để nhân viên phát huy tốt năng lực của mình.
Đọc thêm: Công cụ đánh giá tính cách MBTI tiết lộ điều gì về Gen Z?
Gen Z nhìn nhận công việc như thế nào: Quản lý dựa trên hiệu suất hay thời gian làm việc?
Một trong những điểm nổi bật trong phong cách làm việc của Gen Z là sự chuyển dịch từ mô hình quản lý dựa trên thời gian sang quản lý dựa trên hiệu suất.
Trong môi trường doanh nghiệp truyền thống, sự tận tâm thường được đánh giá thông qua mức độ hiện diện của nhân viên. Những người đến văn phòng sớm, về muộn và luôn sẵn sàng phản hồi sau giờ làm có thể được xem là tận tụy hơn với công việc. Tuy nhiên, Gen Z ngày càng đặt câu hỏi về quan niệm này.
Với nhân sự trẻ, bận rộn không đồng nghĩa với hiệu quả. Một người dành 10 tiếng tại văn phòng chưa chắc tạo ra nhiều giá trị hơn người có thể hoàn thành cùng khối lượng công việc trong thời gian ngắn hơn. Vì vậy, Gen Z có xu hướng quan tâm đến những gì đạt được thay vì chỉ nhìn vào khoảng thời gian một người có vẻ như đang làm việc.
Hãy thử hình dung một ví dụ đơn giản: một nhân viên marketing chịu trách nhiệm triển khai chiến dịch quảng bá sản phẩm.
Với mô hình quản lý dựa trên thời gian, quản lý có thể tập trung theo dõi:
- Thời điểm nhân viên đến văn phòng
- Thời gian nhân viên ở lại nơi làm việc
- Tốc độ phản hồi tin nhắn
Trong khi đó, với mô hình quản lý dựa trên hiệu suất, quản lý sẽ chú trọng hơn đến:
- Chiến dịch có được triển khai đúng thời hạn hay không
- Chất lượng của chiến dịch
- Mức độ tương tác mà chiến dịch tạo ra
- Số lượng khách hàng tiềm năng thu hút được
- Hiệu quả sử dụng ngân sách
- Phản hồi từ khách hàng
Cách tiếp cận thứ hai cho thấy mối liên kết rõ ràng hơn giữa công việc và giá trị kinh doanh. Đây là một thay đổi quan trọng trong cách định nghĩa hiệu quả làm việc. Thay vì đặt câu hỏi: “Hôm nay bạn đã làm việc bao nhiêu tiếng?”, nhân sự Gen Z có thể quan tâm hơn đến: “Hôm nay chúng ta đã đạt được những gì?”
Đọc thêm: Tương lai việc làm dưới góc nhìn của Gen Z và Millennials
Điều này không có nghĩa giờ làm việc không còn quan trọng. Một số vị trí vẫn yêu cầu nhân viên có mặt vào những khung giờ nhất định, đặc biệt là chăm sóc khách hàng, vận hành hoặc giữa các bộ phận phụ thuộc vào lịch làm việc chung.
Tuy nhiên, đối với những công việc độc lập, thời gian làm việc đơn thuần không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác hiệu suất của nhân viên. Tập trung vào kết quả cũng không đồng nghĩa với việc loại bỏ trách nhiệm. Nhân viên vẫn cần phạm vi công việc, thời hạn và kỳ vọng hiệu suất rõ ràng. Điểm khác biệt là trách nhiệm được đánh giá chủ yếu dựa trên mức độ đóng góp và kết quả đạt được, thay vì sự hiện diện tại văn phòng.
Mục tiêu rõ ràng là yếu tố thiết yếu
Làm việc dựa trên hiệu suất chỉ phát huy hiệu quả khi kỳ vọng được xác định rõ ràng.
Việc chuyển sang mô hình quản lý dựa trên hiệu suất đòi hỏi doanh nghiệp chú trọng hơn đến giá trị của từng nhiệm vụ, mục tiêu cụ thể và quy trình làm việc hiệu quả. Nhân sự trẻ muốn hiểu trách nhiệm của mình đóng góp như thế nào vào mục tiêu chung của doanh nghiệp, thay vì chỉ thực hiện theo thói quen.
Họ cần biết:
- Cần đạt được những gì?
- Khi nào phải hoàn thành?
- Yêu cầu về chất lượng ra sao?
- Thành công được đánh giá bằng cách nào?
Đây là lý do kỳ vọng của Gen Z có thể thúc đẩy doanh nghiệp cải thiện hệ thống quản lý hiệu suất. Thay vì chỉ yêu cầu nhân viên “làm việc chăm chỉ hơn”, doanh nghiệp cần xác định rõ thế nào là “hiệu suất cao”.
Tìm hiểu thêm: Góc nhìn của Gen Z về “nhảy việc” vs “săn tìm cơ hội phát triển” sẽ như thế nào?
Bên cạnh đó, nhân sự Gen Z cũng đề cao quyền tự chủ. Họ muốn có cơ hội tự giải quyết vấn đề thay vì nhận hướng dẫn chi tiết từng bước. Điều này không có nghĩa là họ không cần định hướng. Thay vào đó, họ mong muốn quản lý xác định rõ mục tiêu và kỳ vọng, đồng thời trao quyền để nhân viên tự quyết định cách tốt nhất để đạt được mục tiêu.
Ví dụ, quản lý có thể giao: “Báo cáo cần hoàn thành trước thứ Sáu và đưa ra ba đề xuất cải thiện khả năng sinh lời.” Nhân viên sau đó có thể tự quyết định cách nghiên cứu, phân tích và trình bày. Cách tiếp cận này vừa tạo không gian chủ động, vừa đảm bảo trách nhiệm đối với kết quả công việc.
Đối với các lãnh đạo doanh nghiệp, đây cũng là cơ hội để xem xét lại những phương thức làm việc kém hiệu quả, không chỉ vì Gen Z mà còn nhằm cải thiện trải nghiệm làm việc của tất cả nhân viên. Những cuộc họp thiếu mục tiêu rõ ràng, công việc hành chính lặp lại và yêu cầu báo cáo không cần thiết đều có thể làm giảm năng suất. Việc Gen Z sẵn sàng đặt câu hỏi về những cách làm này có thể thúc đẩy doanh nghiệp tổ chức công việc hiệu quả hơn.
Linh hoạt không đồng nghĩa với thiếu cam kết
Một quan niệm sai lầm phổ biến khác là Gen Z thích sự linh hoạt vì muốn làm việc ít hơn. Thực tế, họ mong muốn bị kiểm soát bởi “cách thức thực hiện công việc”. Tính linh hoạt không chỉ đơn thuần là cho phép nhân viên làm việc tại nhà, mà còn bao gồm cả việc thiết kế phương thức làm việc phù hợp với tính chất của từng nhiệm vụ.
Mỗi loại công việc đòi hỏi một môi trường làm việc khác nhau. Ví dụ:
| Loại công việc | Phương thức phù hợp |
| Cập nhật nhanh | Trao đổi qua các kênh kỹ thuật số |
| Thảo luận phức tạp | Họp trực tiếp |
| Công việc giấy tờ thường kỳ | Không cần thực hiện/ trả lời thắc mắc liền |
| Phản hồi về hiệu suất | Trao đổi thường xuyên với quản lý |
Cách tiếp cận này mang lại lợi ích cho cả nhân viên và doanh nghiệp. Nhân viên có thêm quyền chủ động, trong khi doanh nghiệp có thể lựa chọn phương thức phù hợp nhất cho từng tình huống.
Nguyên tắc quan trọng không phải là “muốn làm việc ở đâu cũng được”, mà là: “Lựa chọn cách thức hiệu quả nhất để hoàn thành công việc.”
Tải ngay whitepaper miễn phí: Củng cố mắt xích chiến lược: Thúc đẩy phát triển growth mindset ở quản lý cấp trung
Sự phù hợp với văn hóa doanh nghiệp quan trọng hơn chức danh
Trước đây, thành công trong sự nghiệp thường gắn liền với con đường thăng tiến: bắt đầu từ vị trí nhân viên, từng bước lên các vị trí cấp cao hơn, được thăng chức và đảm nhận những vai trò quan trọng hơn.
Gen Z vẫn coi trọng phát triển sự nghiệp, nhưng thành công không còn đơn thuần được đánh giá qua việc đạt được vị trí tiếp theo trên nấc thang sự nghiệp. Ngày càng nhiều người đặt ra hai câu hỏi: “Tôi sẽ đảm nhận vị trí nào?” và “Tôi đang làm việc cho một công ty như thế nào?”. Điều này khiến văn hóa doanh nghiệp cũng trở thành một yếu tố quan trọng khi họ lựa chọn nơi làm việc.
Đọc thêm: Tại sao TRG xây dựng văn hóa huấn luyện và tại sao doanh nghiệp bạn cũng nên làm điều đó?
Nhân sự Gen Z thường tìm kiếm môi trường làm việc có sự tương đồng giữa giá trị cá nhân và cách tổ chức vận hành. Bên cạnh mức lương và cơ hội thăng tiến, họ cũng coi trọng công việc có ý nghĩa, giao tiếp cởi mở, cơ hội học hỏi, tính linh hoạt, sự hòa nhập và sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống.
Điều này cho thấy sự phù hợp với văn hóa doanh nghiệp đang trở thành mối quan hệ hai chiều. Trước đây, doanh nghiệp thường đánh giá liệu ứng viên có phù hợp với văn hóa công ty hay không. Còn ngày nay, Gen Z cũng muốn biết liệu môi trường và văn hóa của doanh nghiệp có phù hợp với mình hay không.
Ví dụ, một doanh nghiệp có thể quảng bá hình ảnh sáng tạo và linh hoạt. Tuy nhiên, nếu nhà quản lý yêu cầu nhân viên tuân thủ quy trình cứng nhắc, không khuyến khích ý tưởng mới hoặc đánh giá tinh thần cống hiến dựa trên số giờ làm việc, nhân viên sẽ nhanh chóng nhận ra khoảng cách giữa những giá trị doanh nghiệp tuyên bố và trải nghiệm thực tế tại nơi làm việc.
Vì vậy, Gen Z thường chú ý đến cách doanh nghiệp thể hiện những giá trị của mình trong hoạt động quản lý và vận hành hằng ngày.
Phản hồi cũng đóng vai trò quan trọng
Gen Z đặc biệt coi trọng việc nhận phản hồi thường xuyên và cơ hội phát triển. Thay vì chờ đến kỳ đánh giá hiệu suất hằng năm, nhân sự trẻ thường ưu tiên những buổi trao đổi ngắn với tần suất thường xuyên hơn để theo dõi tiến độ công việc.
Một buổi trao đổi hằng tuần có thể tập trung vào các nội dung:
- Những công việc nào đã hoàn thành?
- Khó khăn hiện tại là gì?
- Có thể cải thiện những điểm nào?
- Nhân viên cần được hỗ trợ gì?
- Những công việc nào cần được ưu tiên tiếp theo?
Cách làm này biến hoạt động phản hồi thành một phần của quá trình phát triển hằng ngày, thay vì chỉ diễn ra một hoặc hai lần mỗi năm. Gen Z muốn được tin tưởng, nhưng đồng thời các bạn ấy cũng cần biết hiệu suất làm việc của mình đang được đánh giá như thế nào.
Xây dựng môi trường làm việc phù hợp với Gen Z
Mục tiêu không phải là tạo ra một môi trường làm việc chỉ dành riêng cho Gen Z mà là xây dựng môi trường giúp nhân viên thuộc mọi thế hệ làm việc hiệu quả hơn.
Những thay đổi gắn liền với kỳ vọng của Gen Z cũng có thể mang lại lợi ích cho toàn bộ nhân sự:
- Mục tiêu rõ ràng giúp mọi người xác định đúng ưu tiên công việc.
- Làm việc linh hoạt giúp nhân viên chủ động hơn.
- Phản hồi thường xuyên hỗ trợ quá trình phát triển chuyên môn.
- Đánh giá hiệu suất dựa trên kết quả giúp đảm bảo tính công bằng.
- Công nghệ phù hợp giúp giảm bớt các công việc lặp đi lặp lại.
- Văn hóa doanh nghiệp tích cực góp phần nâng cao mức độ gắn kết của nhân viên.
Điều quan trọng là phải duy trì sự cân bằng:
- Trao quyền tự chủ nhưng vẫn đảm bảo trách nhiệm.
- Tạo sự linh hoạt nhưng không khiến nhân viên thiếu định hướng.
- Khuyến khích nhân viên chủ động nhưng vẫn có sự hỗ trợ từ quản lý.
- Tập trung vào kết quả nhưng không bỏ qua sức khỏe và đời sống tinh thần của nhân viên.
Công nghệ cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này. Khi các quy trình hành chính lặp đi lặp lại được tự động hóa và thông tin trở nên dễ tiếp cận hơn, nhân viên có thể dành nhiều thời gian hơn cho việc phân tích, giải quyết vấn đề và ra quyết định.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các bộ phận như tài chính, nơi nhân viên thường phải dành nhiều thời gian thu thập, tổng hợp và kiểm tra dữ liệu trước khi có thể tập trung vào những phân tích mang lại giá trị cao hơn.
Vì vậy, một môi trường làm việc được hỗ trợ bởi công nghệ hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp đáp ứng những kỳ vọng mà Gen Z đặt ra: giảm bớt thủ tục không cần thiết, giúp thông tin rõ ràng hơn và dành nhiều thời gian hơn cho những công việc tạo ra giá trị.
Đọc thêm: Gen Z và Gen AI: Khi AI trở thành “mentor” mới cho thế hệ trẻ
Tương lai của doanh nghiệp: Khi mục tiêu và kỳ vọng không còn “mập mờ”
Gen Z không yêu cầu doanh nghiệp hạ thấp kỳ vọng đối với nhân viên. Điều họ mong muốn là những kỳ vọng đó phải rõ ràng và có ý nghĩa hơn.
Nếu như trước đây, tinh thần cống hiến thường được đánh giá qua thời gian, mức độ hiện diện và khả năng thể hiện sự bận rộn thì giờ đây, môi trường làm việc hiện đại ngày càng chú trọng đến mục đích công việc, kết quả đạt được, quyền chủ động và cơ hội phát triển.
Điều này không có nghĩa mọi doanh nghiệp đều phải bỏ giờ làm cố định hoặc chuyển hoàn toàn sang hình thức làm việc từ xa. Mỗi doanh nghiệp có mô hình vận hành riêng. Thay vào đó, doanh nghiệp nên xem xét liệu hệ thống hiện tại có đánh giá đúng hiệu suất và hỗ trợ nhân viên hoàn thành mục tiêu hay không.
TRG CEO viết: Chúng ta có đang triển khai mô hình làm việc kết hợp (Hybrid) sai cách?
Phong cách làm việc của Gen Z có thể được khái quát qua 5 nguyên tắc:
| Nguyên tắc | Ý nghĩa |
| Mục đích | Nhân viên hiểu rõ ý nghĩa và giá trị công việc mình đảm nhận. |
| Quyền chủ động | Nhân viên có đủ quyền tự quyết trong cách thực hiện nhiệm vụ. |
| Hiệu suất | Nhân viên được đánh giá dựa trên những kết quả thực tế. |
| Phản hồi | Nhân viên thường xuyên nhận được hướng dẫn và cơ hội cải thiện. |
| Cân bằng | Nhân viên duy trì được ranh giới hợp lý giữa công việc và cuộc sống cá nhân. |
Kết hợp lại, năm nguyên tắc này tạo nên cách tiếp cận công việc chú trọng vào kết quả hơn. Gen Z không chỉ thay đổi quan niệm về nơi làm việc hay thời gian làm việc, mà còn đặt ra câu hỏi để doanh nghiệp nhìn nhận lại mục tiêu thực sự của công việc.
Với những doanh nghiệp sẵn sàng thích nghi, đây không đơn thuần là sự thay đổi để phù hợp với một thế hệ nhân sự mới. Đó còn là cơ hội xây dựng môi trường làm việc nơi năng suất được đánh giá bằng giá trị tạo ra, văn hóa doanh nghiệp được thể hiện qua cách làm việc hằng ngày,và nhân viên có đủ công cụ cũng như sự tin tưởng để phát huy tốt năng lực của mình.
Góc nhìn từ TRG: Xây dựng môi trường làm việc chú trọng kết quả
Tại TRG, chúng tôi tin rằng tương lai của doanh nghiệp được định hình bởi sự kết hợp giữa con người, quy trình và công nghệ.
Chỉ thay đổi chính sách nhân sự là chưa đủ để đáp ứng những kỳ vọng hiện đại ngày nay. Nếu muốn nhân viên làm việc hiệu quả hơn, doanh nghiệp cũng cần có quy trình và hệ thống phù hợp để hỗ trợ họ.
Chẳng hạn, bộ phận tài chính thường được kỳ vọng cung cấp báo cáo chính xác và kịp thời. Tuy nhiên, nếu vẫn phụ thuộc nhiều vào việc thu thập dữ liệu thủ công, bảng tính và các hệ thống rời rạc, nhân viên có thể mất đáng kể thời gian chuẩn bị thông tin thay vì tập trung phân tích. Cải thiện quy trình và công nghệ nền tảng sẽ giúp họ dành nhiều thời gian hơn cho những công việc mang lại giá trị cao.
Đọc thêm: Spreadsheet vs. Giải pháp Đám mây trong Quản lý Vận hành Doanh nghiệp
Góc nhìn này càng có ý nghĩa khi doanh nghiệp chuyển sang cách quản lý chú trọng vào kết quả. Khi hiệu suất được đánh giá dựa trên kết quả kinh doanh, nhân viên cần được tiếp cận với thông tin chính xác, quy trình hiệu quả và những công cụ phù hợp để hoàn thành mục tiêu.
Kinh nghiệm của TRG trong lĩnh vực tư vấn và triển khai giải pháp công nghệ cho doanh nghiệp là nền tảng giúp chúng tôi hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá mức độ phù hợp của hệ thống và quy trình với cách nhân viên đang làm việc.
Mục tiêu không chỉ là đưa công nghệ mới vào doanh nghiệp mà còn là xây dựng môi trường nơi công nghệ hỗ trợ năng suất, tăng cường phối hợp và giúp việc ra quyết định dựa trên thông tin chính xác hơn.
Điều này giúp nhân viên Gen Z cũng như các thế hệ khác kết nối rõ hơn giữa cách họ làm việc và giá trị mà họ tạo ra.
Những điểm chính cần ghi nhớ
- Gen Z đang thay đổi cách nhìn nhận về công việc: coi trọng giá trị tạo ra hơn là sự hiện diện. Năng suất ngày càng được đánh giá qua kết quả thực chất thay vì chỉ dựa vào số giờ nhân viên có mặt tại văn phòng.
- Văn hóa doanh nghiệp cũng quan trọng không kém lương thưởng và cơ hội thăng tiến. Gen Z ngày càng quan tâm đến ý nghĩa công việc, quyền chủ động, cơ hội phát triển, sự linh hoạt và khả năng cân bằng giữa công việc và cuộc sống.
- Quản lý dựa trên hiệu suất ngày càng phù hợp với xu hướng làm việc hiện nay. Mục tiêu rõ ràng và kết quả có thể đo lường là cơ sở đánh giá mức độ đóng góp của nhân viên hiệu quả hơn so với việc chỉ tính giờ làm.
- Linh hoạt không đồng nghĩa với thiếu cam kết. Gen Z muốn chủ động hơn trong cách thực hiện công việc, nhưng vẫn sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm và đáp ứng những kỳ vọng rõ ràng về hiệu suất.
- Quản lý cần đóng vai trò người hướng dẫn, không chỉ là người giám sát. Phản hồi thường xuyên, kỳ vọng rõ ràng và quyền chủ động phù hợp sẽ giúp nhân viên Gen Z phát triển, đồng thời vẫn đảm bảo trách nhiệm trong công việc.
Nhìn chung, phong cách làm việc của Gen Z hướng đến việc tạo ra mối liên kết rõ ràng hơn giữa nhân viên và công việc mà họ đảm nhận. Đối với doanh nghiệp, đây là cơ hội không chỉ để đánh giá nhân viên qua thời gian làm việc, mà còn để tập trung vào những gì họ đạt được, giá trị họ đóng góp và cách doanh nghiệp hỗ trợ họ phát huy năng lực.





