Hãy quên đi hình ảnh những sinh viên mới ra trường, mắt sáng long lanh, hẹn gặp người cố vấn “lão làng” đang nhâm nhi tách cà phê nóng hổi để nghe lời khuyên về sự nghiệp. Nếu bạn nghĩ tư vấn hướng nghiệp vẫn đang diễn ra như thế, có lẽ bạn đã bỏ lỡ cả một cuộc cách mạng số đang bùng nổ ngay trước mắt. Giữa nhịp thay đổi chóng mặt của thế giới hôm nay, Gen Z đã “lên tay”… và họ đang tự định nghĩa lại cách hướng nghiệp và phát triển chuyên môn cho bản thân.
Vậy, mức độ thay đổi ra sao? Nói ngắn gọn thì: Nhanh đến mức bạn còn chưa kịp thốt xong chữ “AI”.
Cùng xem qua những cơ hội và thách thức khi Gen Z đón nhận Trí tuệ Nhân tạo Thế hệ mới (GenAI) và lý do vì sao đây là một xu hướng mà các nhà lãnh đạo nhân sự và doanh nghiệp cần phải quan tâm ngay bây giờ.
Đọc thêm: Công cụ đánh giá tính cách MBTI tiết lộ điều gì về Gen Z?
Vì sao Gen Z tin tưởng AI hơn con người
Đây là một con số có thể khiến nhiều lãnh đạo nhân sự phải giật mình: Gần 47% nhân viên Gen Z nói rằng họ nhận được những lời khuyên về định hướng nghề nghiệp tốt hơn từ AI so với từ chính người quản lý của mình [1].
Thật sự rất khó tin phải không? Tại sao thế hệ Gen Z đi làm lại tin tưởng AI hơn sếp của mình? Lý do đằng sau không hề đơn giản.
Luôn sẵn sàng – Không phán xét – Không drama
Khác với người cố vấn “bằng xương bằng thịt”, AI không có lịch họp kín mít, không bị ảnh hưởng bởi tâm trạng và càng không có định kiến cá nhân. AI luôn sẵn sàng 24/7, trả lời gần như ngay lập tức.
Gen Z có thể hỏi xin lời khuyên lúc 2 giờ sáng mà không phải ngại ngùng hay sợ bị đánh giá. Không phải giấu đi sự bất an, cũng chẳng cần lo về chính trị nơi công sở, tất cả những điều đó khiến AI trở thành “người bạn cố vấn” hoàn hảo cho thế hệ này.
Lời khuyên được cá nhân hóa dựa trên dữ liệu
“Cố vấn” AI có thể phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ về nghề nghiệp, kỹ năng, xu hướng thị trường… để đưa ra lời khuyên chính xác và phù hợp riêng cho từng người. AI có thể chỉ ra “công thức” chung của những con đường sự nghiệp thành công, gợi ý khóa học cần thiết, thậm chí dự đoán công việc nào có thể bị công nghệ thay thế.
Mỗi lời khuyên đều được “may đo” tinh tế, phản ánh đúng hành trình và khát vọng riêng của từng cá nhân.
Giảm thiểu định kiến – Tăng tính công bằng
Con người, dù cố gắng đến đâu, vẫn mang theo những định kiến và suy nghĩ cá nhân. Về mặt lý thuyết, thuật toán AI có khả năng đưa ra lời khuyên dựa trên dữ liệu, không dựa vào thành kiến hay vị thế xã hội, điều này đặc biệt thu hút một thế hệ đề cao sự công bằng, hòa nhập và minh bạch như Gen Z.
Đọc thêm: Tương lai việc làm dưới góc nhìn của Gen Z và Millennials
Mặt tối của “super mentor”
Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều màu hồng. Sự chuyển dịch này kéo theo hàng loạt hệ quả mà doanh nghiệp không thể bỏ qua, cụ thể là:
– Các cố vấn AI vẫn có thể vô tình tự củng cố những định kiến sẵn có khi đưa ra lời khuyên, tạo nên một “buồng vang thông tin” (echo chamber), nơi người dùng AI chỉ nhận lại những gì họ muốn nghe. Điều này sẽ khiến Gen Z bỏ lỡ những góc nhìn đa chiều và những định hướng nghề nghiệp khác biệt mà một người cố vấn bằng xương bằng thịt có thể mang lại.
Đọc thêm:Công cụ phỏng vấn phản ánh tính không minh bạch trong tuyển dụng
– Bên cạnh đó, các mối quan hệ cố vấn truyền thống giúp phát triển những kỹ năng mềm quan trọng như nhận biết cảm xúc, xử lý xung đột hay xây dựng những mối quan hệ chân thực. Các cố vấn AI dù được lập trình tinh vi đến đâu vẫn khó có thể bắt chước được những tương tác đa chiều và tinh tế đặc trưng của con người.
– Một rủi ro khác là AI có thể đơn giản hóa quá mức các vấn đề phức tạp. Quyết định nghề nghiệp là một quá trình phức tạp, đan xen giữa yếu tố cá nhân, đạo đức và cảm xúc, do đó cần đến sự đánh giá mang tính con người. Mặc dù AI có thể cung cấp lời khuyên chính xác về mặt kỹ thuật, nhưng nó khó có thể nắm bắt được chiều sâu và hoàn cảnh riêng biệt của mỗi cá nhân.
Cuối cùng, việc quá phụ thuộc vào hướng dẫn từ AI có thể làm suy giảm tư duy phản biện của Gen Z khi đưa ra các quyết định nghề nghiệp. Về lâu dài có thể hình thành một thế hệ gặp khó khăn trong việc tự đưa ra lựa chọn cho chính mình.
Đọc thêm: Doanh nghiệp bạn đã quan tâm đúng mực đến phát triển lãnh đạo?
Khi sếp không còn là cố vấn lý tưởng
Gen Z khát khao được phát triển bản thân nhưng nhiều người cảm thấy sếp của họ không đủ năng lực hoặc không có thời gian để dẫn dắt. Gen Z cần nhiều hơn là một tin nhắn “Good job!” sau khi hoàn thành nhiệm vụ. Theo khảo sát, 89% Gen Z coi việc tìm thấy “ý nghĩa trong công việc” là yếu tố then chốt để đánh giá mức độ hài lòng với công việc của họ. [2]
Đọc thêm:Nghỉ việc để trả đũa: Khi nhân viên chia tay công ty trong “cay đắng”
Không phải các nhà quản lý không quan tâm mà là họ chưa thực sự sẵn sàng để hiểu và xử lý những thách thức đặc trưng của thế hệ nhân sự trẻ ngày nay. Ví dụ, khi một nhân viên Gen Z tìm đến quản lý của mình để xin lời khuyên về cách định hướng sự nghiệp khi AI ngày càng phổ biến, người quản lý đó có thể chưa thật sự đủ kiến thức và kỹ năng về công nghệ mới này để đóng vai trò cố vấn. Suy cho cùng, chính họ cũng đang lần đầu trải nghiệm sự chuyển mình này trong sự nghiệp của mình.
Trong khi đó, AI có thể ngay lập tức cập nhật xu hướng, phân tích sự chênh lệch giữa năng lực của cá nhân và yêu cầu của công việc, thậm chí đề xuất chiến lược định hướng tương lai. Điều này cho thấy sự lệch pha của hình thức cố vấn truyền thống. Có tới 74% Gen Z tin rằng Gen AI sẽ tác động đến cách họ làm việc trong vòng một năm tới và họ đang chủ động tìm kiếm những nguồn cố vấn thực sự thấu hiểu thực tế này. [2]
Tuy vậy, dù AI thông minh đến đâu thì vẫn chưa thể thay thế được sợi dây liên kết giữa con người với nhau, ít nhất là trong tương lai gần.
Nghịch lý: AI vừa là “cố vấn”, vừa là “đối thủ”
Trớ trêu thay, trong khi Gen Z dùng AI để được hướng dẫn, AI lại đang dần tự động hóa những công việc cấp thấp – bậc thang đầu tiên của sự nghiệp. 61% Gen Z tin rằng AI sẽ làm giảm cơ hội việc làm cho người mới ra trường.
Dù Gen AI đang là một nguồn cố vấn đáng tin cậy, Gen Z cũng đồng thời lo ngại rằng chính công nghệ này có thể cản trở cơ hội gia nhập lực lượng lao động của họ. Theo Newsweek, các công việc cấp độ đầu vào đang “sụp đổ”. [3]
Trong một email gửi Newsweek về vấn đề này, Giáo sư Daniela Rus, Giám đốc Phòng thí nghiệm Khoa học Máy tính và Trí tuệ Nhân tạo tại MIT, giải thích:
“Các công việc cấp thấp thường bao gồm những nhiệm vụ lặp đi lại lại, được xác định rõ ràng, đây cũng chính là loại công việc mà các hệ thống AI hiện nay có khả năng tự động hóa tốt nhất.”
Đọc thêm:Bài đánh giá tâm lý – Chìa khóa để nâng cao trải nghiệm cho nhân viên
Điều này kéo theo hàng loạt thách thức mới đối với lực lượng lao động trẻ:
– Các vị trí fresher đang dần biến mất: Nhiều công việc từng là nơi giúp người trẻ học hỏi, được hướng dẫn và làm quen với văn hóa doanh nghiệp nay không còn tồn tại. Những vị trí còn lại thường đòi hỏi kỹ năng cao hơn hoặc kinh nghiệm sâu hơn, khiến môi trường việc làm cho sinh viên mới tốt nghiệp trở nên cạnh tranh và phức tạp hơn bao giờ hết.
– Con đường phát triển kỹ năng trở nên mơ hồ: Khi thiếu đi những vị trí nền tảng, người lao động trẻ khó có cơ hội rèn luyện kỹ năng mềm, tích lũy kiến thức về ngành và xây dựng sự tự tin – những yếu tố vốn được hình thành qua trải nghiệm công việc thực tế.
– Khoảng cách giữa môi trường giáo dục và việc làm ngày càng lớn: Các trường đại học vẫn đang đào tạo sinh viên để làm những công việc có thể đã không còn, trong khi doanh nghiệp lại kỳ vọng nhân viên mới phải “thạo việc ngay”. Sự lệch pha này khiến nhiều sinh viên mới ra trường rơi vào tình trạng bối rối và thất vọng.
– Cạnh tranh khốc liệt và nỗi lo về sự nghiệp: Khi các cơ hội đầu vào truyền thống ngày càng ít và số lượng ứng viên cho mỗi vị trí ngày càng tăng, người lao động Gen Z phải đối mặt với áp lực cực lớn. Điều này góp phần làm gia tăng cảm giác bất an và suy giảm niềm tin vào năng lực nghề nghiệp của chính họ.
Để thích nghi với thực tế này, nhiều Gen Z đang chủ động tự học thông qua các khóa huấn luyện ngắn hạn trực tuyến, video hướng dẫn trên YouTube hay các chứng chỉ về AI và khoa học dữ liệu nhằm duy trì tính cạnh tranh của bản thân và bắt kịp xu hướng.
Dù nỗ lực này rất đáng trân trọng, nó cũng phản ánh một vấn đề mang tính hệ thống: các doanh nghiệp đang dần đẩy trách nhiệm đào tạo người mới sang cho chính những…người mới, những cá nhân còn chưa có cơ hội bước chân vào môi trường công sở.
Đọc thêm: Bài học thực tế từ Google: “Nói “không’ với phỏng vấn tuyển dụng”
Tóm lại: Cuộc chơi đã thay đổi
Gen Z không chống lại AI, họ chính là thế hệ hiểu và sử dụng nó thành thạo nhất. Họ dùng AI để phát triển kỹ năng, lập kế hoạch nghề nghiệp, tăng năng suất. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: chính công cụ họ đang dựa vào lại là thứ đang cản trở con đường sự nghiệp của họ.
Câu hỏi đặt ra là: Nếu AI đang trở thành người cố vấn mới, doanh nghiệp sẽ làm gì để thích nghi?
Trong bài viết tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cách các doanh nghiệp tiên phong thích ứng và hỗ trợ mô hình phát triển nghề nghiệp mới – nơi sự cố vấn giữa con người và công nghệ được kết hợp một cách có chủ đích chứ không chỉ là kết quả tất yếu của thời đại kỹ thuật số.
Đừng chỉ đứng ngoài quan sát sự thay đổi – hãy sẵn sàng đón nhận nó!
Nguồn:
1. https://www.bostonbrandmedia.com/news/gen-z-workforce-prefers-ai-over-managers-for-career-guidance
2. https://www.deloitte.com/global/en/issues/work/genz-millennial-survey.html
3. https://www.newsweek.com/gen-z-entry-level-jobs-disappearing-ai-2086537
