Giữa thời đại AI và tự động hóa, đừng để đội ngũ tài chính “bơ vơ”

Trong cuộc đua hiện đại hóa quy trình quản lý tài chính, không ít doanh nghiệp đã mạnh tay đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) với kỳ vọng “xóa sổ” khâu nhập liệu thủ công, rút ngắn thời gian kết sổ cuối tháng và giải phóng nhân sự để họ tự tin đảm nhiệm vai trò là một “quân sư chiến lược” cho ban giám đốc.

Thế nhưng, nhân sự, hay nói cách khác là đội ngũ nhân sự tài chính, một mảnh ghép cốt lõi của toàn bộ quá trình chuyển đổi này lại thường bị bỏ quên.

Nội dung chính

• AI và tự động hóa góp phần thúc đẩy thay đổi nhưng không đồng nghĩa với việc công nghệ sẽ thay thế hoàn toàn con người. Ngược lại, công nghệ đang “nâng cấp” giá trị của nhân viên.

• Theo khảo sát DNA of the CFO 2026 của EY, năng lực lãnh đạo con người và văn hóa doanh nghiệp là 2 trong số những kỹ năng kém nhì của các CFO được khảo sát nhưng lại đứng thứ 5 trong danh sách cần ưu tiên cải thiện.

• Một tập thể phải “tự bơi” sau khi doanh nghiệp số hóa thường có xu hướng bám víu vào những quy trình thủ công để… cho chắc ăn nhưng điều này lại đi ngược với mục tiêu nâng cấp công nghệ ban đầu.

• Phát triển đội ngũ tài chính toàn diện đòi hỏi 3 tầng kiến thức: kỹ năng vận hành hệ thống, năng lực phán đoán chuyên môn và kỹ năng mềm để gắn kết tập thể.

• Hiệu quả bùng nổ nhất là khi công nghệ và chương trình đào tạo được lên kế hoạch song song, thay vì kiểu “nước đến chân mới nhảy” hay “có mới nới cũ”.

Đọc thêm: Các chuyên gia tài chính chỉ có 5 năm để đổi mới – Họ sẽ phải làm sao?

Phát triển đội ngũ tài chính vẫn chưa nhận được sự quan tâm đúng mực

Từ xưa đến nay, chuyện đào tạo nhân sự tài chính hiếm khi được đề cập trong các buổi họp giữa các ban lãnh đạo. Có lẽ vì chủ đề này không cấp bách bằng việc kết sổ kế toán hoặc kiểm toán.

Thế nhưng trên thực tế, áp lực đè nặng lên vai các chuyên viên tài chính đang ngày càng vượt khỏi tầm kiểm soát. Các giải pháp tự động hóa thông minh giờ đây có thể tự xử lý nhiệm vụ nhập liệu, đối chiếu và khớp lệnh. Chính vì vậy, ban quản trị lại ngày càng kỳ vọng chính đội ngũ ấy sẽ có thời gian để nhanh chóng cung cấp những báo cáo phân tích sắc bén, dự báo chuẩn xác, đồng thời hỗ trợ đưa ra các quyết định kinh doanh chiến lược.

Câu hỏi đặt ra là giải pháp đã có sẵn, lãnh đạo mong muốn thay đổi, liệu nhân sự tài chính có thể đáp ứng được nhu cầu của thời đại mới?

Số liệu thực tế đều cho câu trả lời là chưa.

Khảo sát Global DNA of the CFO 2026 của EY thực hiện trên 1,610 CFO, giám đốc tài chính và trưởng bộ phận tài chính tại 28 quốc gia đã cho biết hai trong số những kỹ năng quan trọng—năng lực lãnh đạo con người và văn hóa—bị đánh giá là điểm yếu (đứng thứ 2 từ thấp đến cao) nhưng lại đứng thứ 5 trong danh sách cần ưu tiên cải thiện [1].

EY cũng khẳng định chuyển đổi tài chính suy cho cùng là một bài toán mang tính con người—nơi tư duy, sự tự tin, kỹ năng và lề lối làm việc buộc phải “nâng cấp” cùng công nghệ.

Nói cách khác, những lãnh đạo đang lèo lái doanh nghiệp và dự án số hóa thừa nhận điểm mù nằm ở con người nhưng lại chưa chịu coi đó là ưu tiên hàng đầu.

Trong khi đó, “người trong cuộc” lại đang dần kiệt sức. Báo cáo Global Talent Trends 2026 của ACCA cho biết có tới 54% chuyên gia tài chính thừa nhận áp lực công việc đang bào mòn sức khỏe tinh thần của họ và 42% cảm thấy việc kết nối nhân viên thuộc các thế hệ khác nhau là một bài toán khó nhằn [2].

Một tập thể đang phải oằn vai như vậy rõ ràng khó lòng tự mình thích nghi với quy trình mới, dù phần mềm có tối tân đến đâu.

Đọc thêm: Mất gắn kết ở cấp quản lý: Tổn thất đắt giá phía sau sự im lặng

AI, tự động hóa và vai trò mới của bộ phận tài chính

AI và tự động hóa đang dần biến bộ phận tài chính từ những người “quản lý những con số” trở thành những chuyên gia “thẩm định, giải thích và hành động dựa trên những con số ấy”. Các công việc lặp đi lặp lại giảm dần, nhường chỗ cho những nhiệm vụ đòi hỏi phán đoán, góc nhìn và khả năng giao tiếp sâu sắc hơn.

Tuy chuyên môn kỹ thuật vẫn đóng vai trò quan trọng nhưng ngày nay chuyên môn còn phải đi đôi với những khả năng như phán đoán, phản biện, ảnh hưởng, hợp tác và linh hoạt thích ứng. “Trước đây” và “bây giờ” khác biệt một trời một vực:

Có câu “lửa thử vàng, gian nan thử sức”, nhưng ở đây, công nghệ thử thách khả năng thích nghi. Không một kỹ năng hay tư duy mới nào được tạo ra từ phần mềm cả.

Một nhân viên kế toán công nợ không thể bỗng chốc hóa thân thành chuyên gia kiểm soát nội bộ chỉ sau một đêm. Cũng chẳng có anh kế toán quản trị nào tự tin bàn “chuyện lớn” chỉ vì chiếc máy tính của anh giờ đây có thể tự tạo báo cáo.

Đó là lý do vì sao doanh nghiệp buộc phải đầu tư cho cả chuyên môn lẫn kỹ năng mềm của đội ngũ tài chính, đồng thời cũng tái định nghĩa lại thế nào là một nhân sự tài chính thành công trong thời đại mới.

Đọc thêm: Kỷ nguyên AI với triết lý “Con người là trên hết”

Đội ngũ tài chính “bơ vơ”, nguyên nhân do đâu?

Đa số doanh nghiệp đều có mục đích chính đáng khi đầu tư vào các giải pháp quản lý tài chính hiện đại (như tự động quét hóa đơn hay đối chiếu ngân hàng) bởi vì chúng giúp giải phóng nhân sự khỏi vòng xoáy lặp đi lặp lại một công việc.

Nhưng sai lầm nằm ở ảo tưởng rằng cứ triển khai giải pháp thì nhân sự sẽ tự động làm được những công việc có giá trị cao hơn. Dẫn đến việc doanh nghiệp xem nhẹ việc đào tạo người dùng và nghĩ rằng chỉ cần có tài liệu hướng dẫn cơ bản thì nhân viên hoàn toàn có thể tự mày mò thêm. Thế rồi muôn vàn câu hỏi vì sao bắt đầu xuất hiện:

• Sao hệ thống lại từ chối bút toán này nhỉ?

• Liệu số liệu khớp tự động có chắc chắn chính xác không?

• Giờ đến lượt ai phải đặt bút phê duyệt đây?

Đội ngũ tài chính rơi vào cảnh cùng lúc phải sắm hai vai, vừa phải làm việc theo cách cũ, vừa phải vật lộn với quy trình mới. Khoản đầu tư phần mềm thì lãng phí vì người dùng không thực sự tận dụng hết công năng của công nghệ, còn nhân viên thì bị mang tiếng “bảo thủ”, trong khi thực tế họ chưa bao giờ được giải thích kỹ lưỡng rằng vai trò của họ giờ đã khác, đồng thời hướng dẫn tường tận bây giờ họ nên làm gì.

Tệ hơn thế, vòng xoay công nghệ không hề dừng lại sau ngày go-live (chính thức vận hành). Các giải pháp đám mây được cập nhật liên tục. Điển hình như giải pháp quản lý tài chính Infor SunSystems Cloud cứ sáu tháng lại đón nhận một bản cập nhật mới với vô số tính năng, giao diện và cơ chế kiểm soát khác nhau. Một buổi đào tạo người dùng lấy lệ sẽ khó có thể bắt kịp tốc độ phát triển của phần mềm.

Thực ra, việc nhân viên hoài nghi trước những thay đổi hay thậm chí là tỏ ra hời hợt là một phản ứng rất đỗi tự nhiên. Thậm chí, sự hoài nghi đó còn là tín hiệu tốt để giúp các nhà lãnh đạo định hướng chương trình đào tạo sao cho sát với thực tế, “gãi đúng chỗ ngứa” của người dùng thực thụ.

Bạn hãy tự hỏi xem: sau đợt nâng cấp hệ thống gần đây nhất tại công ty, đội ngũ của bạn đã ngầm giữ lại bao nhiêu file Excel để phòng thân?

Đọc thêm: Tự động hóa sao cho đúng cách?

Thế nào là phát triển đội ngũ tài chính một cách bài bản?

Một chương trình phát triển nhân sự tài chính bài bản phải được lên “dây cót” song song với tiến trình triển khai công nghệ, đáp ứng những thay đổi trong vai trò của từng cá nhân, bao gồm 3 tầng: kỹ năng về hệ thống, khả năng phán đoán chuyên môn và những kỹ năng khác khi làm việc với con người.

TRG khuyến nghị các CFO và quản lý bộ phận tài chính nên cân nhắc các bước đi sau:

1. Lập ngân sách đào tạo cùng lúc với ngân sách đầu tư cho phần mềm. Hãy lồng ghép kinh phí đào tạo khi lên kế hoạch dự án, tuyệt đối đừng xem đó là khoản không quan trọng vì nguy cơ cạn ngân sách triển khai khá cao.

2. Đào tạo theo vai trò/ nhu cầu của người dùng, đừng “cưỡi ngựa xem hoa”. Bấm vào nút nào trên màn hình là việc dễ nhất quả đất. Điểm đắt giá của một chương trình đào tạo chính là giải thích cơ chế vận hành ngầm của giải pháp tự động hóa, những ngoại lệ nào cần sự can thiệp của con người, ai chịu trách nhiệm cho nhiệm vụ nào, v.v.

3. May đo nội dung học theo từng đối tượng. Mục đích sử dụng hệ thống mới của một nhân viên mới vào nghề, một kế toán trưởng kỳ cựu và một CFO rất khác nhau. Mỗi người phải có lộ trình riêng để tránh lãng phí thời gian và tài nguyên.

4. Học, học nữa, học mãi. Những buổi cập nhật ngắn gọn, thường xuyên sau mỗi lần phần mềm ra mắt phiên bản mới chắc chắn hiệu quả hơn hẳn một tuần training dồn dập, vài năm một lần.

5. Trau dồi cả kỹ năng mềm. Hãy cùng đội ngũ thiết kế lộ trình phát triển thay vì áp đặt mong muốn từ trên xuống, bắt đầu bằng cách đặt câu hỏi điều gì đang cần thay đổi và tại sao?

6. Định nghĩa thành công cho từng cá nhân. Lãnh đạo cần ngồi lại với từng nhân viên để xác định cột mốc thành công cho cá nhân đó, từ đó hoạch định mục tiêu chung của cả phòng ban.

7. Kiểm chứng xem cục diện có thực sự đổi thay. Ít phụ thuộc vào Excel hơn, số lần yêu cầu hỗ trợ kỹ thuật giảm đi, chốt sổ nhanh hơn và có nhiều thời gian phân tích hơn chính là thước đo chuẩn xác nhất. Hãy nghiệm thu kết quả của việc số hóa và đào tạo sau mỗi 3 tuần, 3 tháng và 6 tháng.

Cách làm này chú trọng xem người dùng cuối như linh hồn của dự án. Sở hữu công nghệ hiện đại mới chỉ là một nửa của thắng lợi; trang bị cho đội ngũ tài chính bản lĩnh để họ tận dụng AI và vươn lên mới là chìa khóa để đạt hiệu suất kinh doanh bền vững.

TRG International cung cấp giải pháp và hỗ trợ người dùng như thế nào?

Triết lý của TRG International vô cùng giản dị: một giải pháp quản lý tài chính chỉ phát huy 100% công lực khi những người dùng trực tiếp cảm thấy tự tin và làm chủ được nó. Đó là lý do chúng tôi luôn coi công tác triển khai và đào tạo là hai nửa của một thể thống nhất.

• Về mặt công nghệ: TRG chuyên cung cấp và triển khai các giải pháp quản lý tài chính hàng đầu như Infor SunSystems Cloud, Infor EPM, Infor Q&A và Yooz nhằm giúp loại bỏ những công việc thủ công lặp đi lặp lại.

• Về mặt con người: Dịch vụ đào tạo người dùng cuối của TRG giúp doanh nghiệp khai thác tối đa tiềm năng của hệ thống:

  • Các chuyên gia và tư vấn viên dày dặn kinh nghiệm của TRG chính là tác giả trực tiếp thiết kế giáo trình, đảm bảo sát thực tế nhất.

  • Chương trình từ cơ bản đến chuyên sâu, dành cho cả tài chính, vận hành lẫn cấp quản lý.

  • Người dùng thêm tự tin nhờ các bài tập tình huống thực chiến, video hướng dẫn trực quan.

  • Hình thức học cực kỳ linh hoạt: học trực tuyến qua TRG Academy (khóa học theo yêu cầu, lộ trình riêng, có cấp chứng chỉ), học trực tiếp tại doanh nghiệp cùng chuyên gia TRG hoặc kết hợp linh hoạt (hybrid).

  • TRG còn thường xuyên tổ chức các sự kiện, webinar để cập nhật thông tin mới nhất về giải pháp như giao diện mới, các bản vá bảo mật, v.v.

Bạn đã lựa chọn được giải pháp tốt nhất cho doanh nghiệp chưa? Hãy chắc chắn rằng đội ngũ của bạn đủ tự tin để làm chủ hệ thống mới. Hãy khám phá ngay dịch vụ đào tạo người dùng cuối của TRG hoặc yêu cầu một buổi tư vấn riêng ngay hôm nay!